Từ khi Việt Nam phát động chương trình khởi nghiệp Quốc gia thông qua các đề án 844/ 1665 / 939…thì thuật ngữ mentoring (Mentor – mentee) cũng dần xuất hiện nhiều hơn và dần dần trở thành một văn hóa mới trong xây dựng và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp Việt Nam từ 2016 đến nay.
Mentoring là mối quan hệ 2 chiều: mentor chia sẻ kinh nghiệm và định hướng, mentee chủ động học hỏi và phản hồi. Mục tiêu là giúp mentee rút ngắn thời gian học hỏi và tránh sai lầm không đáng có. Mentoring thường tập trung vào phát triển cá nhân dài hạn (chúng tôi hay gọi lá quá trình khai phóng con người), khác với coaching (tập trung vào giải quyết vấn đề cụ thể). Chúng ta thường biết đến mentoring thông qua các hoạt động khởi nghiệp, nhưng quốc tế ứng dụng mentoring trong rất nhiều lĩnh vực:
-
Khởi nghiệp
-
Kinh doanh và quản trị doanh nghiệp
-
Phát triển nghề nghiệp
-
Kỹ năng sống, lãnh đạo, học thuật, đổi mới sáng tạo,…
-
Thay đổi văn hóa tổ chức
-
Phát triển con người
Một số giả thuyết cho rằng Mentor – bắt nguồn từ Thần thoại Hy Lạp:
“Trong sử thi Odyssey của Homer (một nhà thơ Hy Lạp cổ đại), khi vua Odysseus lên đường tham gia cuộc chiến thành Troy, ông đã giao lại gia đình và đặc biệt là con trai mình – Telemachus – cho một người bạn già tên là Mentor chăm sóc và chỉ dẫn”. Mentor lúc đó không chỉ là người trông coi, mà còn là một người cố vấn, hướng dẫn và khơi gợi trí tuệ cho Telemachus trong suốt hành trình trưởng thành. Đôi khi, nữ thần Athena (thần trí tuệ) còn hiện thân dưới hình dạng Mentor để trao cho cậu những lời khuyên sáng suốt.
Từ đó, “Mentor” trở thành danh từ dùng để chỉ người cố vấn, người dẫn đường có kinh nghiệm – một người sẵn sàng đồng hành và chia sẻ trí tuệ để giúp người khác phát triển.
Trích dẫn:
“Mentor is a character in Homer’s Odyssey who is entrusted with the care and guidance of Odysseus’s son Telemachus.”
— Oxford English Dictionary, 2nd edition
Trung cổ – học việc và truyền nghề
Mentoring thể hiện qua mối quan hệ giữa thầy – trò, nghệ nhân – học việc, đặc biệt trong ngành thủ công, nghề rèn, dược, kiến trúc sư…Vai trò của mentor là “người truyền nghề”, chỉ dạy tận tay – một hình thức mentoring thực tiễn, kéo dài nhiều năm.
Hay như trong giai đoạn Cách mạng công nghiệp (thế kỷ 18 – 19)
Mentoring xuất hiện trong môi trường nhà máy, doanh nghiệp….Các nhân viên kỳ cựu hướng dẫn người mới trong quy trình sản xuất, giúp họ thích nghi và phát triển nghề nghiệp.
Trích dẫn:
“The word ‘mentor’ entered the English language from the character Mentor in Homer’s Odyssey, where he played a key advisory role to Telemachus.”
Cambridge Handbook of Mentoring (2017)
Từ thần thoại đến mô hình hiện đại
Thế kỷ 20 – Mentoring trở thành một phương pháp phát triển con người
1950s–1970s: Mentoring bắt đầu được nhắc đến trong các tổ chức giáo dục và quân đội (đặc biệt ở Mỹ).
1980s trở đi: Các tập đoàn lớn như GE, IBM, HP bắt đầu xây dựng chương trình mentoring nội bộ bài bản.
Mentoring phát triển song song với coaching, training, consulting, trở thành một công cụ phát triển lãnh đạo và năng lực nhân sự.
Qua thời gian, từ “mentoring” bắt đầu được sử dụng phổ biến trong giáo dục, kinh doanh, khởi nghiệp, kinh doanh, doanh nghiệp, phát triển nghề nghiệp,…Ngày nay, mentoring được coi là một phần thiết yếu trong quá trình học tập suốt đời, nhất là trong môi trường doanh nghiệp và khởi nghiệp với nhiều biến động, thay đổi như ngày nay.
Rất nhiều tổ chức quốc tế đã ứng dụng thành công mentoring
Giai đoạn |
Tổ chức / Trường |
Vai trò |
1950s–70s |
Harvard, US Army |
Áp dụng mentoring trong giáo dục & lãnh đạo |
1980s |
AERA, NMP (USA) |
Nghiên cứu và chuẩn hóa mô hình mentoring |
1990s–2000s |
EMCC, IMA |
Quốc tế hóa, chuẩn hóa năng lực mentor |
2010s–nay |
MIT, Stanford, Ashoka |
Ứng dụng mentoring trong khởi nghiệp & đổi mới sáng tạo |
Tại Việt Nam, thuật ngữ mentoring được dùng nhiều nhất trong các tổ chức: Hội đồng Cố vấn Khởi nghiệp Đổi mới sáng tạo Quốc gia – VSMA, Quỹ khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam – Startup Việt Nam Foundation (SVF), Hiệp Hội Khởi nghiệp Quốc gia – Vinen, Techfest Việt Nam, các cuộc thi khởi nghiệp ĐMST…Mentoring ngày càng đi sâu hơn vào đời sống, kinh doanh, doanh nghiệp.
Cố vấn (mentor) họ là ai?
Ít ai biết Steve Jobs được cố vấn bởi… Mike Markkula (nhà đầu tư thiên thần đầu tiên của Apple, cựu quản lý tại Intel), Ông không chỉ góp vốn 250.000 USD mà còn dạy Steve Jobs về marketing, chiến lược và quản trị con người. Hay cố vấn tinh thần của Steve được nhắc đến nhiều nhất là thiền sư người nhật thiền sư Otogawa Kobun, Steve Jobs gặp Kobun năm 1970,Kobun dạy thiền, lối sống tối giản, tư duy hiện diện (mindfulness) – ảnh hưởng sâu sắc đến phong cách sống và thiết kế của Jobs. Mark Zuckerberg được cố vấn bởi… Steve Jobs, Bill Gates được cố vấn bởi… Warren Buffett, Warren Buffett được cố vấn bởi… Benjamin Graham,…Tôi cũng có rất nhiều cố vấn cho riêng mình, một trong những người ảnh hưởng sâu sắc đến tôi chính là Mentor Nguyễn Tiến Trung – Phó chủ tịch Hội đồng Cố vấn Khởi nghiệp ĐMST Quốc gia (VSMA).
Mentor họ không phải là người dạy như một giáo viên, họ không trị liệu như một nhà tâm lý hay giải quyết thay như một tư vấn. Họ lắng nghe, đặt câu hỏi, chia sẻ kinh nghiệm, và giúp mentee tự phát triển. Bạn sẽ dễ dàng tìm thấy ở họ những đặc điểm:
-
Giỏi quan sát và lắng nghe sâu sắc (lắng nghe tích cực, lắng nghe chủ động)
-
Từng trải trong hành trình mà mentee đang đi hoặc có nhiều kinh nghiệm
-
Không áp đặt, mà khơi mở
-
Giữ niềm tin vào sự phát triển dài hạn của người khác
-
Sẵn sàng cho đi – thời gian, kinh nghiệm, và cả những thất bại của mình để người khác học được
-
Tạo động lực, truyền năng lượng
-
Đôi khi họ cũng giỏi kể chuyện
Leave a Reply