10 Năng lực cốt lõi người Việt cần chuẩn bị trước khi khởi nghiệp

Trong hơn ba thập kỷ phát triển của kinh tế thị trường tại Việt Nam, khởi nghiệp đã trở thành một khái niệm quen thuộc. Tuy nhiên, nếu nhìn một cách thẳng thắn, phần lớn những người bắt đầu kinh doanh vẫn tiếp cận khởi nghiệp theo cách rất cảm tính: có ý tưởng, có đam mê, có chút vốn, rồi bắt đầu…đôi khi theo phong trào (tay trái hoặc tay ngang chuyển sang khởi nghiệp)

Thực tế cho thấy cách tiếp cận này thường dẫn đến một kết cục quen thuộc: ý tưởng tốt nhưng doanh nghiệp không tồn tại được lâu hoặc huy hoàng thời ban đầu nhưng sớm trở thành trạng thái zombie.

Ở các chương trình đào tạo khởi nghiệp quốc tế, từ các trường kinh doanh lớn đến các vườn ươm startup, người ta không bắt đầu bằng câu hỏi “Ý tưởng của bạn là gì?” mà bắt đầu bằng câu hỏi khác:

“Bạn đã chuẩn bị những năng lực nào để trở thành người sáng lập một doanh nghiệp?”

Khởi nghiệp, suy cho cùng, không phải là một ý tưởng. Khởi nghiệp là tổng hợp của nhiều năng lực quản trị và phát triển doanh nghiệp.

Dưới đây là 10 năng lực cốt lõi mà bất kỳ người Việt nào muốn khởi nghiệp một cách bài bản đều cần hiểu và rèn luyện.

Tư duy doanh nhân

Tư duy doanh nhân là nền tảng của toàn bộ hành trình khởi nghiệp. Nó không đơn giản là sự liều lĩnh hay tinh thần “dám làm”. Tư duy doanh nhân là khả năng nhìn thấy cơ hội trong sự bất định, đồng thời chấp nhận rằng con đường phía trước luôn chứa đầy rủi ro.

Một người có tư duy doanh nhân cần phát triển các phẩm chất sau:

Khả năng ra quyết định khi thông tin chưa đầy đủ
Tư duy dài hạn thay vì chỉ nhìn vào lợi ích ngắn hạn
Khả năng chịu áp lực và thất bại
Tinh thần học hỏi liên tục
Sẵn sàng bắt đầu lại
Giỏi xoay chuyển tình thế

Trong thực tế, nhiều người muốn khởi nghiệp nhưng lại mang tư duy của người làm thuê. Họ mong chờ sự ổn định, mong chờ mọi thứ rõ ràng trước khi hành động. Điều này gần như không tồn tại trong môi trường khởi nghiệp.

Hiểu thị trường

Một trong những sai lầm phổ biến của người khởi nghiệp là bắt đầu từ ý tưởng thay vì bắt đầu từ thị trường. Thị trường là nơi quyết định sự tồn tại của doanh nghiệp. Không phải ý tưởng, cũng không phải sự đam mê. Hiểu thị trường bao gồm:

Hiểu khách hàng đang gặp vấn đề gì
Hiểu khách hàng thực sự sẵn sàng trả tiền cho điều gì
Hiểu cấu trúc ngành
Hiểu đối thủ cạnh tranh
Hiểu xu hướng thay đổi của thị trường

Nhiều startup thất bại không phải vì sản phẩm kém, mà vì sản phẩm giải quyết một vấn đề mà thị trường không thực sự quan tâm.

Phát hiện cơ hội

Sau khi hiểu thị trường, bước tiếp theo mới là phát hiện cơ hội. Cơ hội kinh doanh thường xuất hiện ở ba nơi:

Những vấn đề chưa được giải quyết tốt hoặc chưa có giải pháp
Những thay đổi lớn trong công nghệ hoặc xã hội
Những khoảng trống trong chuỗi giá trị của ngành

Khả năng phát hiện cơ hội là một kỹ năng cần rèn luyện. Nó đòi hỏi người khởi nghiệp phải quan sát thị trường liên tục, đặt câu hỏi liên tục và không chấp nhận những giả định sẵn có. Một cơ hội kinh doanh tốt thường hội tụ ba yếu tố:

Có nhu cầu thực sự
Có quy mô thị trường đủ lớn
Có khả năng xây dựng lợi thế cạnh tranh

Thiết kế mô hình kinh doanh

Ý tưởng chỉ là điểm khởi đầu. Điều quan trọng hơn là mô hình kinh doanh. Mô hình kinh doanh trả lời một câu hỏi rất cơ bản:

Doanh nghiệp sẽ tạo ra giá trị và kiếm tiền bằng cách nào?

Một mô hình kinh doanh đầy đủ cần làm rõ:

Khách hàng mục tiêu là ai
Giá trị cốt lõi mang lại cho khách hàng
Cách sản phẩm được phân phối
Nguồn doanh thu đến từ đâu
Chi phí vận hành gồm những gì

Các công cụ phổ biến như Business Model Canvas, Customer persona thường được sử dụng để thiết kế và kiểm tra mô hình kinh doanh, giả định khách hàng trước khi doanh nghiệp đầu tư quá nhiều nguồn lực.

Xây dựng sản phẩm

Sản phẩm là nơi mà ý tưởng gặp thực tế. Trong giai đoạn đầu, mục tiêu của người khởi nghiệp không phải là tạo ra một sản phẩm hoàn hảo. Mục tiêu là tạo ra một phiên bản sản phẩm tối thiểu nhưng có thể kiểm chứng thị trường, thường được gọi là Minimum Viable Product (MVP).

Quá trình xây dựng sản phẩm cần bao gồm:

Hiểu nhu cầu người dùng
Thiết kế trải nghiệm sản phẩm
Phát triển phiên bản thử nghiệm
Thu thập phản hồi từ khách hàng
Cải tiến liên tục

Nhiều startup thất bại vì dành quá nhiều thời gian để hoàn thiện sản phẩm trước khi có khách hàng thật.

Marketing và bán hàng

Một sản phẩm tốt không tự bán được. Trong giai đoạn đầu của doanh nghiệp, người sáng lập gần như luôn là người bán hàng đầu tiên và quan trọng nhất. Marketing giúp doanh nghiệp:

Xây dựng nhận diện thương hiệu
Thu hút khách hàng tiềm năng
Truyền tải giá trị sản phẩm

Bán hàng giúp doanh nghiệp:

Chuyển khách hàng tiềm năng thành doanh thu
Hiểu rõ phản hồi của thị trường
Xây dựng mối quan hệ với khách hàng

Đối với startup, không có kỹ năng nào quan trọng hơn khả năng bán hàng. “Gõ Cửa Nghề Sales” với đầy đủ các bước, được thiết kế một cách bài bản dựa trên hàng trăm các casestudy doanh nghiệp Việt giúp các bạn Khởi nghiệp nắm bắt nhanh nghệ thuật và kỹ thuật bán hàng. Tìm hiểu ngay tại đây

Quản trị tài chính

Nhiều doanh nghiệp không chết vì không có doanh thu. Họ chết vì hết tiền trước khi doanh thu đủ lớn. Quản trị tài chính trong giai đoạn khởi nghiệp cần tập trung vào:

Quản lý dòng tiền
Kiểm soát chi phí
Dự báo tài chính
Hiểu rõ điểm hòa vốn

Người sáng lập không nhất thiết phải là một chuyên gia tài chính, nhưng phải hiểu rõ dòng tiền của doanh nghiệp đang đi đâu và đến từ đâu.

Lãnh đạo tổ chức

Khi doanh nghiệp bắt đầu phát triển, người sáng lập không thể làm mọi thứ một mình. Lúc này, một năng lực mới trở nên quan trọng: lãnh đạo tổ chức.

Lãnh đạo không chỉ là ra quyết định. Nó bao gồm:

Tuyển dụng và phát triển nhân sự
Xây dựng văn hóa doanh nghiệp
Tạo động lực cho đội ngũ
Định hướng chiến lược dài hạn

Nhiều startup gặp khủng hoảng khi chuyển từ giai đoạn nhỏ sang giai đoạn tăng trưởng, bởi người sáng lập chưa phát triển đủ năng lực lãnh đạo.

Vận hành doanh nghiệp

Khi doanh nghiệp có khách hàng và có đội ngũ, vấn đề tiếp theo là vận hành. Vận hành là khả năng biến chiến lược thành hoạt động hàng ngày.

Điều này bao gồm:

Thiết kế quy trình làm việc
Quản lý chất lượng
Quản lý chuỗi cung ứng
Đo lường hiệu suất

Một doanh nghiệp muốn phát triển bền vững cần có hệ thống vận hành rõ ràng, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nỗ lực cá nhân của người sáng lập.

Mở rộng và phát triển

Khởi nghiệp không dừng lại ở việc tạo ra một doanh nghiệp nhỏ. Mục tiêu cuối cùng là xây dựng một tổ chức có khả năng tăng trưởng và mở rộng.

Mở rộng doanh nghiệp có thể diễn ra theo nhiều cách:

Mở rộng thị trường
Phát triển sản phẩm mới
Xây dựng hệ sinh thái đối tác
Mở rộng ra thị trường quốc tế

Ở giai đoạn này, bài toán không còn là “làm sao để tồn tại” mà là làm sao để phát triển mà không đánh mất sự ổn định của hệ thống. Khởi nghiệp không bắt đầu từ ý tưởng. Nếu nhìn lại 10 năng lực trên, có thể thấy một điều quan trọng:

Khởi nghiệp không bắt đầu từ ý tưởng. Khởi nghiệp bắt đầu từ năng lực.